Azospermi Tedavisi, Azospermi Düzelir mi?

Azospermi Nedir?

Azospermi, meni (ejakülat) içerisinde hiç sperm bulunmaması durumudur. Erkek infertilitesinin (kısırlığının) en önemli nedenlerinden biridir ve çocuk sahibi olamayan çiftlerin yaklaşık %10-15'inde erkekte azospermi saptanır.

Azospermi tanısı alan birçok erkek ilk anda çocuk sahibi olamayacağını düşünebilir. Ancak günümüzde gelişen tanı yöntemleri, mikrocerrahi teknikler ve yardımcı üreme yöntemleri sayesinde birçok azospermik erkek kendi spermiyle biyolojik baba olabilmektedir. Bu nedenle azospermi tanısı, umutsuzluk anlamına gelmez; öncelikle altta yatan nedenin doğru şekilde belirlenmesi gerekir.

Azospermi Ne Kadar Sık Görülür?

Azospermi, toplumda sanıldığından daha yaygın görülen bir durumdur.

• Genel erkek nüfusunun yaklaşık %1'inde
• İnfertilite nedeniyle değerlendirilen erkeklerin ise %10-15'inde görülmektedir.

Başka bir ifadeyle, çocuk sahibi olamayan her 100 erkeğin yaklaşık 10 ila 15'inde menide hiç sperm bulunmaz.

Azospermi Belirtileri Nelerdir?

Azospermisi olan erkeklerin önemli bir kısmında günlük yaşamı etkileyen belirgin bir şikâyet bulunmaz. Hastaların büyük bölümü, uzun süre korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması nedeniyle yapılan incelemeler sırasında tanı alır.

Bazı hastalarda ise altta yatan nedene bağlı olarak şu belirtiler görülebilir:

• Çocuk sahibi olamama
• Düşük meni hacmi
• Testislerde küçüklük
• Testislerde dolgunluk veya ağrı hissi
• Cinsel istekte azalma
• Sertleşme problemleri (özellikle hormonal bozukluklarda)
• Sakal ve vücut kıllarında azalma
• Geçirilmiş testis ameliyatı veya inmemiş testis öyküsü
• Kabakulak orşiti, travma veya enfeksiyon öyküsü

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına azospermi tanısı koydurmaz. Kesin tanı semen analizi ile konulur.

Azospermi Neden Olur?

Azospermi gelişmesinin temelinde iki farklı mekanizma vardır.

Bazı erkeklerde testisler normal şekilde sperm üretmesine rağmen sperm taşıyan kanallardaki tıkanıklık nedeniyle sperm dışarı çıkamaz. Buna obstrüktif azospermi denir.

Bazı erkeklerde ise sorun sperm taşıyan kanallarda değil, doğrudan testislerin sperm üretim kapasitesindedir. Bu durum ise non-obstrüktif azospermi olarak adlandırılır.

Bu ayrım, uygulanacak tedavi ve çocuk sahibi olma şansını belirleyen en önemli faktördür.

Azospermi Tedavisi Nasıldır?

Azospermi tedavisi, her hasta için aynı değildir. Tedavi planı oluşturulmadan önce azosperminin nedeni doğru şekilde belirlenmelidir. Çünkü menide sperm bulunmamasının nedeni sperm üretiminin yetersiz olması olabileceği gibi, üretilen spermin dışarı çıkmasını engelleyen bir tıkanıklık da olabilir. Bu nedenle tedavinin ilk ve en önemli basamağı ayrıntılı bir değerlendirmedir.

Azospermi tanısı alan hastalarda öncelikle semen analizi tekrarlanır ve gerekirse santrifüj sonrası pellet incelemesi yapılır. Ardından hormon testleri, fizik muayene, testis hacminin değerlendirilmesi, genetik incelemeler ve gerekli görülen görüntüleme yöntemleri ile azosperminin tipi belirlenir. Bu değerlendirmeler sonucunda kişiye özel bir tedavi planı oluşturulur.

Obstrüktif Azospermide Tedavi

Obstrüktif azospermide testisler normal şekilde sperm üretir ancak sperm, üreme kanallarındaki tıkanıklık nedeniyle meniye ulaşamaz. Bu nedenle tedavinin amacı, tıkanıklığın giderilmesi veya spermin doğrudan elde edilmesidir.

Tıkanıklığın yeri ve nedeni uygunsa cerrahi tedavi uygulanabilir. Örneğin ejakülatuvar kanal tıkanıklıklarında yapılan TURED (Transüretral Ejakülatuvar Kanal Rezeksiyonu) işlemi ile kanal açılarak spermin yeniden meniye geçmesi sağlanabilir. Bazı hastalarda bu işlem sonrasında semen hacmi artar, ejakülatta yeniden sperm görülebilir ve doğal yolla gebelik şansı oluşabilir.

Cerrahi düzeltmenin mümkün olmadığı veya tüp bebek tedavisinin planlandığı durumlarda ise sperm, testis veya epididimden özel yöntemlerle elde edilir. Bu amaçla en sık kullanılan yöntemler şunlardır:

• PESA (Perkütan Epididimal Sperm Aspirasyonu): Epididimden ince bir iğne yardımıyla sperm alınması işlemidir.
• MESA (Mikrocerrahi Epididimal Sperm Aspirasyonu): Mikroskop altında epididimden sperm elde edilmesini sağlayan cerrahi yöntemdir.
• TESA (Testiküler Sperm Aspirasyonu): Testisten ince iğne ile sperm alınması işlemidir.
• TESE (Testiküler Sperm Ekstraksiyonu): Testis dokusundan küçük bir parça alınarak sperm aranması işlemidir.

Obstrüktif azospermide sperm üretimi normal olduğu için bu yöntemlerle sperm elde etme başarısı oldukça yüksektir.

Non-Obstrüktif Azospermide Tedavi

Non-obstrüktif azospermide sorun sperm kanallarında değil, testisin sperm üretimindedir. Bu nedenle tedavi, altta yatan nedene göre planlanır.

Bazı hastalarda hormon eksikliği veya hipogonadotropik hipogonadizm gibi hormonal bozukluklar söz konusuysa ilaç tedavisi ile sperm üretimi yeniden başlayabilir. Bu nedenle özellikle hormon bozukluğu saptanan hastalarda uygun medikal tedavi önemli bir yer tutar.

Genetik hastalıklar, ileri testis yetmezliği veya kemoterapiye bağlı gelişen azospermilerde ise ilaç tedavisinin etkisi sınırlıdır. Bu hastalarda en etkili yöntem mikroTESE (Mikroskobik Testiküler Sperm Ekstraksiyonu) ameliyatıdır.

Azospermide Tedavi Başarısı Neye Bağlıdır?

Tedavinin başarısı birçok faktöre bağlı olarak değişir. Bunlar arasında:

• Azosperminin obstrüktif veya non-obstrüktif olması,
• Hastanın yaşı,
• Testis hacmi,
• Hormon düzeyleri,
• Genetik inceleme sonuçları,
• Testis dokusunun yapısı,
• Daha önce geçirilmiş ameliyatlar veya tedaviler

yer alır.

Özellikle obstrüktif azospermide sperm elde etme başarı oranı oldukça yüksektir. Non-obstrüktif azospermide ise mikroTESE ile ortalama %40-60 oranında sperm bulunabilmektedir. Bu oran, testis dokusunun histopatolojik özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Azospermide Tedavinin Amacı Nedir?

Azospermi tedavisindeki temel amaç yalnızca menide sperm görülmesini sağlamak değildir. Asıl hedef, mümkün olduğunda hastanın kendi spermiyle biyolojik baba olabilmesini sağlamaktır. Günümüzde gelişmiş mikrocerrahi teknikler ve yardımcı üreme yöntemleri sayesinde geçmişte tedavi edilemez olarak kabul edilen birçok azospermi vakasında başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir.

Bu nedenle azospermi tanısı alan erkeklerin, erkek infertilitesi konusunda deneyimli bir üroloji ve androloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve tedavi seçeneklerinin kişiye özel olarak planlanması büyük önem taşır. Böylece gereksiz işlemlerden kaçınılabilir ve en uygun tedavi yaklaşımı belirlenebilir.

Obstrüktif Azospermi (Tıkanıklığa Bağlı Azospermi)

Obstrüktif azospermide testisler normal şekilde sperm üretmektedir. Ancak sperm, taşıyıcı kanallarda oluşan doğuştan veya sonradan gelişen bir tıkanıklık nedeniyle meniye ulaşamaz.

Bu grup, tüm azospermi vakalarının yaklaşık %20-40'ını oluşturur.

Obstrüktif Azosperminin Nedenleri

En sık nedenler şunlardır:

• Doğuştan vaz deferens yokluğu (CBAVD)
• Vazektomi
• Epididim tıkanıklıkları
• Geçirilmiş enfeksiyonlar
• Prostat veya pelvis bölgesi ameliyatları
• Ejakülatuvar kanal tıkanıklıkları
• Travmalar

Bu hastalarda testisler sperm üretmeye devam ettiği için sperm elde etme başarı oranı oldukça yüksektir.

Doğuştan Vaz Deferens Yokluğu (CBAVD)

Bazı erkeklerde sperm taşıyan vaz deferens kanalları doğuştan gelişmez. Bu durum, obstrüktif azosperminin en önemli nedenlerinden biridir.

CBAVD bulunan erkeklerin yaklaşık %70-90'ında CFTR geninde mutasyon saptanır. Aynı gen, kistik fibrozis hastalığından da sorumludur.

Bu nedenle CBAVD düşünülen hastalarda yalnızca erkek değil, eş de genetik açıdan değerlendirilmelidir. Eğer her iki eşte de CFTR mutasyonu bulunuyorsa doğacak çocukta kistik fibrozis gelişme riski ortaya çıkabilir.

Bu hastalarda genellikle;

• CFTR mutasyon analizi
• Böbrek ultrasonografisi
• Gerekli durumlarda eşte CFTR taşıyıcılık testi

önerilmektedir.

Ejakülatuvar Kanal Tıkanıklığı

Ejakülatuvar kanallar, sperm ile prostat ve seminal vezikül sıvılarının birleşerek dışarı atılmasını sağlayan yapılardır. Bu kanallarda gelişen bir tıkanıklık sonucunda sperm meniye geçemez.

Belirtileri

• Azospermi
• Düşük meni hacmi
• Ağrılı boşalma
• Menide kan görülmesi (hematospermi)
• Orgazm sırasında pelvik ağrı

Bazı hastalarda ise yalnızca sperm sayısında azalma görülebilir.

Tanı

Tanıda ilk tercih edilen yöntem Transrektal Ultrasonografi (TRUS)'dir.

TRUS ile;

• Seminal vezikül genişlemesi
• Ejakülatuvar kanal genişlemesi
• Orta hat kistleri
• Kalsifikasyonlar

değerlendirilebilir.

TRUS'un yetersiz kaldığı durumlarda pelvik MR incelemesi yapılabilir.

Obstrüktif Azospermi Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, tıkanıklığın nedenine göre planlanır.

Ejakülatuvar kanal tıkanıklığında uygulanan TURED (Transüretral Ejakülatuvar Kanal Rezeksiyonu) işlemi ile kanal açılarak spermin yeniden meniye geçmesi hedeflenir.

Başarılı olgularda;

• Semen hacmi artabilir.
• Menide yeniden sperm görülebilir.
• Doğal yolla gebelik mümkün olabilir.

Tıkanıklığın düzeltilemediği veya yardımcı üreme tedavisinin planlandığı hastalarda ise sperm doğrudan;

• PESA
• MESA
• TESA

gibi yöntemlerle elde edilerek tüp bebek tedavisinde kullanılabilir.

Non-Obstrüktif Azospermi (Sperm Üretim Bozukluğu)

Non-obstrüktif azospermide problem sperm kanallarında değil, testisin sperm üretim kapasitesindedir.

Bu grup tüm azospermi hastalarının yaklaşık %60-80'ini oluşturur ve tedavisi obstrüktif azospermiye göre daha zordur.

En Sık Nedenleri

• Klinefelter sendromu
• Y kromozomu mikrodelesyonları
• İnmemiş testis öyküsü
• Kemoterapi veya radyoterapi
• Testis travmaları
• Kabakulak orşiti
• İdiopatik testis yetmezliği

Bu hastalarda sperm üretimi tamamen durmuş olabileceği gibi testisin bazı küçük alanlarında devam ediyor olabilir.

İşte bu nedenle mikroTESE ameliyatı uygulanmaktadır.

Azospermi Tanısı Nasıl Konur?

Azospermi tanısı yalnızca tek bir semen analizine göre konulmamalıdır.

Tanıyı doğrulamak ve nedenini belirlemek için ayrıntılı bir değerlendirme gerekir.

Bu değerlendirme genellikle şunları içerir:

• En az iki semen analizi
• Santrifüj sonrası pellet incelemesi
• FSH, LH ve total testosteron düzeyleri
• Gerektiğinde prolaktin ve estradiol
• Ayrıntılı fizik muayene
• Testis hacminin değerlendirilmesi
• Genetik incelemeler (Karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyon analizi)
• Gerekli durumlarda TRUS veya diğer görüntüleme yöntemleri

Bu incelemeler sonucunda hastanın obstrüktif mi yoksa non-obstrüktif azospermisi mi olduğu belirlenebilir ve en uygun tedavi planlanır.

MikroTESE Nasıl Yapılır?

MikroTESE, ameliyat mikroskobu altında gerçekleştirilen ileri düzey bir cerrahi işlemdir. Operasyon sırasında testis dokusu yüksek büyütme altında incelenerek sperm üretiminin devam ettiği düşünülen tübüller seçilir ve bu alanlardan örnekler alınır. Amaç, testise mümkün olduğunca az zarar vererek canlı sperm bulmaktır.

MikroTESE ile elde edilen spermler aynı gün veya dondurularak daha sonra tüp bebek (IVF/ICSI) tedavisinde kullanılabilir.

MikroTESE Başarı Oranı Nedir?

MikroTESE, ameliyat mikroskobu altında testisin ayrıntılı olarak incelenmesi ve sperm üretiminin devam ettiği odaklardan sperm elde edilmesi işlemidir.

Özellikle non-obstrüktif azospermide günümüzde en başarılı cerrahi yöntem olarak kabul edilmektedir.

Ortalama sperm bulma oranı %40-60 arasındadır.

Başarı oranı, testisteki sperm üretiminin derecesine göre değişmektedir.

Azospermisi Olan Erkekler Çocuk Sahibi Olabilir mi?

Evet. Günümüzde azospermi tanısı alan birçok erkek, uygun tedavi ve yardımcı üreme yöntemleri sayesinde biyolojik baba olabilmektedir.

Özellikle obstrüktif azospermide sperm elde etme başarısı oldukça yüksektir. Non-obstrüktif azospermide ise mikroTESE ile testis içinde sperm aranarak elde edilen spermler tüp bebek tedavisinde kullanılabilir.

Her hasta farklı olduğu için tedavi planı; azosperminin tipi, hormon düzeyleri, genetik incelemeler ve testis muayenesi sonuçlarına göre kişiye özel olarak hazırlanmalıdır.

Azospermi Düzelir mi?

Azosperminin düzelip düzelmeyeceği, öncelikle azosperminin nedenine bağlıdır. Bu nedenle azospermi tanısı alan her hastada aynı tedavi uygulanmaz. Öncelikle sperm üretiminde bir sorun olup olmadığı veya spermin üretilmesine rağmen dışarı çıkmasını engelleyen bir tıkanıklık bulunup bulunmadığı ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.

Obstrüktif Azospermide Düzelme Mümkün Müdür?

Evet. Obstrüktif azospermide, testisler normal şekilde sperm üretmeye devam eder. Sorun, sperm taşıyan kanallardaki tıkanıklıktır.

Tıkanıklığın nedeni ve yeri uygunsa cerrahi tedavi ile kanal yeniden açılabilir. Özellikle ejakülatuvar kanal tıkanıklıklarında uygulanan TURED (Transüretral Ejakülatuvar Kanal Rezeksiyonu) işlemi sonrasında bazı hastalarda menide tekrar sperm görülebilir ve doğal yolla gebelik mümkün olabilir.

Cerrahi tedavinin uygun olmadığı durumlarda ise testis veya epididimden PESA, MESA, TESA veya TESE yöntemleriyle sperm elde edilerek tüp bebek tedavisinde kullanılabilir. Bu grupta sperm elde etme başarı oranı oldukça yüksektir.

Non-Obstrüktif Azospermide Düzelme Mümkün Müdür?

Non-obstrüktif azospermide sorun testisin sperm üretimindedir. Bu nedenle tedavi, altta yatan nedene göre planlanır.

Hormonal bozukluklara bağlı gelişen bazı azospermi vakalarında uygun ilaç tedavisi ile sperm üretimi yeniden başlayabilir. Ancak genetik nedenler, ileri testis yetmezliği veya kemoterapiye bağlı gelişen olgularda sperm üretiminin tamamen normale dönmesi her zaman mümkün olmayabilir.

Bununla birlikte, testisin bazı bölgelerinde sınırlı da olsa sperm üretimi devam ediyor olabilir. Bu hastalarda uygulanan mikroTESE yöntemi ile mikroskop altında sperm aranarak elde edilen spermler tüp bebek (IVF/ICSI) tedavisinde kullanılabilir.

Azospermi Tanısı Çocuk Sahibi Olamayacağınız Anlamına Gelmez!

Azospermi tanısı almak, biyolojik olarak çocuk sahibi olma şansının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Günümüzde gelişmiş cerrahi sperm elde etme yöntemleri, hormon tedavileri ve yardımcı üreme teknikleri sayesinde birçok azospermik erkek kendi spermiyle baba olabilmektedir.

Bu nedenle azospermi tanısı alan hastaların, altta yatan nedeni doğru şekilde belirlemek ve en uygun tedavi seçeneğini planlamak için erkek infertilitesi konusunda deneyimli bir üroloji ve androloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşır.